Tíðartøving

Katrin Petursdóttir Reinert fer framyvir at skriva klummur fyri Fyndina. Vit fegnast um hetta tí vit halda at søgurnar hjá Katrini um gerandisupplivingar eru bæði stuttligar og lívsjáttandi. Vælkomin Katrin

Katrin P. Reinert fer framyvir at skriva klummur fyri Fyndina

Hey pensjónistar og øll onnur, sum keða seg viðhvørt.

Hvussu er vorðið við tykkum, ið eru pensjónistar ella fyritíðapensjónistar líkasum eg? Kanska hava tit enn onkrar smávegis arbeiðsuppgávur, sum koma sløðandi og biðja um at verða gjørdar. Hvussu fáa tit, pensjónistar og pensjónistinnur við ella uttan sløðarbeiði, tíðina at ganga í langa og stranga januar mánaði? Ímeðni tað enn er myrkt og kalt, jólamaturin er etin, elektriska ljóspyntið er farið í køssum upp á ovasta loft, og einki røkist fyri prikinum enn?
Jú, kanska tað fyrra koronaprikið kemur, áðrenn várið er liðið, men eingin veit við vissu, hvussu nógvir skamtar detta niður til føroyingar av bóndans borði í Danmark, nær hvør einstakur eigur tørn, og hvussu langt tað fer at vera millum fyrra og seinna prikið.  

Ikki veit eg. Her flýgur tíðin avstað. Vestur í hav sum unga súlan á sumri fer hon. Hon breiðir sínar stóru veingir út og lættir sær so hábærsliga á. Horvin í sama viðfangi. Úti í blánanum. Flogin út í frælsið.

Matur er t.d. eitt, sum vit brúka nógva tíð og orku uppá. Vit skriva 3. januar, og mánadagur er í morgin. Frysti-  og køliskáp eru á tremur við mati, so okkum nýtist ikki at keypa nakað enn á sinni. Vit hava so ivaleysa nóg mikið at gera við at tøma tey trý kuldaskápini, sum eru. Onnur skáp og aðrar skuffur standa á sprongd av slíkum, sum ikki nýtist at goymast kalt: Jólabrús, súltaðar agurkir, nøtir, karamellur o.a.t.
Og eingin kemur inn á gólv, so leingi sum korona enn liggur og lúrir, so vit mugu eta alt sjálv uttan kanska onkrar karamellur, ið fara sum ífylla í føðingardagspakkar. Versigóð, vælgagnist og manga takk, siga vit bara, alt meðan búkarnir tambast meiri og meiri. Gott er. Onkur fekk so góða buksureim í jólagávu, so tað gongur nokk. Etið bara í frið, vælsignaðu fólk.

Í gjár fingu vit kjøt, eplir og feska súpan til døgurða (men hví brúka vit suppuurtir og ikki súpanarurtir at fylla í  tað, sum eitur súpan? Hvar er logikkurin í tí, eg má so spyrja? Ja, horvin er hann. Horvin vestur í hav eins og súlan og tíðin).
Væl smakkaði og manga takk fyri tað. Nógv súpan leyp av, so ein stórur bolli fór í frystiskápið, og ein minni bolli fór í køliskápið til at ganga á. Okkum dámar so væl hetta, at ganga á. Her verður gingið og gingið á fleiri ferðir um dagin, og so eisini um náttina, tá onkur allíkavæl skal upp at pissa.

Tær løturnar á náttartíð kann so mangt henda. Kanska kettan sníkir seg inn í kamarið millum beinini á tær, ella tú setst við telduna og skrivar hasi orðini niður, ið mala og mala sum óðir hundar í heysinum á tær.
Ikki fyrr enn tá binda teir frið. Hundarnir. Og tá tú nú kortini skalt sita og skriva eina løtu, kanst tú akkurát tað sama ganga á køliskápið, smyrja tær eina ostflís og fáa tær ein duns við yvir til skriviborðið.

Soleiðis. Sælur friður, og tað liggur fyri sum ongantíð áður. Men heldur skuldi tú jú sovið.
Sama ger. Ein pensjónistomma kann altíð fáa sær ein abbalúr seinni á degnum. Eingin leggur í, um hon leggur seg ella ikki. Eingin uttan kettan, Luna, ið so trúliga leggur seg oman á teppi hennara, so tær báðar kunnu abbalúra saman.  

Nú situr omman so har, mitt um náttina, og skrivar og tømir alt høvdið niður á eitt wordskjal. Hon skrivar og skrivar, til tað er so tómt inni í skallanum, at tað ekkóar har uppi.
Knappliga rísur sólin, og ljós og skuggar fara at spæla sær so fagurliga hvørjir um aðrar millum veturgrønu vøkstrarnar uttan fyri vindeygað. Tá loypur - ikki lýpur? Nei, tað er skeivt ella í minsta lagi ov oyðisligt at skriva her - so vit siga, at tá loypur hon upp eftir futtografiapparatinum...ehemmm....eftir fototólinum.
Hon letur seg í einar joggibuksur - einar sovorðnar við lastikki um miðjuna til at eta uppí, tí eingin ella fá síggja hana korti...ni.., ja, blakar ulpuna út yvir seg - handskarnir eru í lummanum - og so fer hon út í stillu morgunluftina at futtigrafera Nólsoynna, meðan sólin spakuliga við dølsku eygum sínum kagar upp undan Høgoyggj og sigur:

- Hey Havnin. Góðan morgun, allir svøvnskarvar.  

Ikki meiri enn komin undan dýnunum, fer alt aftur at eta. Vit eta og eta frá morgni til myrkurs – ótrúligt, at tenninar halda til at tyggja so nógv í so langa tíð. Hugsið tykkum, at jakslarnir kunnu bíta við eini kraft, sum er meiri enn 80 kg fyri hvønn kubikcm, og teir hava tugt minst 100 ferðir um dagin í meiri enn 60 ár!
Hvussu stórari arbeiðsbyrði hava teir tá ikki knúlvað undir tilsamans?
Ja, roknið nú, tit, sum duga við tølum, og sigið okkum bókstavafjepparum frá, tá tit eru komin til eitt líkinda úrslit.

Tá vit hava tømt matskápini so nøkulunda - skraltóm verða tey so ongantíð - herja vit aftur í handlarnar at keypa. Og vit keypa nógv! Hvørja ferð keypa vit upp í fleiri posar og koma søkklaðin at húsum við vørum til ein heilan mánað at gangin ella í senn, sum tey siga.
Vit keypa, eins og vita vit ikki, nær vit aftur fáa høvi til at koma fram at einum kølidiski í onkrum handli. Kanska er tað skilagott, hóast alt, tí, sum sørvágskonan so púra rætt segði á sinni, so vita vit einki.
Ikki ein doyt vita vit, noy. So kúbýtt ganga vit her og mala og liva frá hondini til munnin mestapartin av tíðini. Vit vita ikki hvaðan vit koma, hvat vit gera her, ella hvagar vit skulu fara. Vit trúgva bara hesum ella hasum. Men eingin veit í veruleikanum nakað, hóast øll halda seg hava rætt.   

Maturin fer við eini ásins rúgvu av tíð, tí tá vit hava tømt bróðurpartin av innihaldinum í skápunum, skulu køliskáp og fystiskáp vaskast og avrímast, áðrenn fylt verður í aftur. Og so om igen. Keypa, bera inn, eta, vaska. Keypa, bera inn, eta og vaska. Har er eingin endi á.  
Aftur at tí er tað vaskiklæðir, rudding, umvælingar o.t. og at skriva til tykkum ikki um at tala.
Tað er ein rættiligur tíðartjóvur, tí so skjótt er at gloyma seg burtur, men eg njóti hvørja løtu av hesum einarøðum mínum. Hvørja aðra tíð ella hvar aðrastaðni sleppur tú kanska at blabba út í eitt, akkurát sum tú vilt, uttan at verða avbrotin. Ha? Nei, passar. Ongantíð og ongastaðni!

Beint nú stendur gamla trettanda fyri durum, og jólatræið skal út. Tað tekur sína tíð at taka pyntið av tí, pakka tað pent niður og goyma tað burtur til næstu jól. At enda skal tilfortuskaða træið niðan á brennistøðina. Soleiðis. “Ein er tíðin at liva, og ein er tíðin at doyggja,” sum tað so vakurt stendur í Prædikaranum í Bíbliuni.
Hesi orðini vórðu eisini lisin til jólagudstænastuna, sum sjónvarpið sendi úr Havnar kirkju. Gudstænastan var bert í sjónvarpinum vegna....koronu, ja, tit gittu rætt. Allastaðni, hvar tú enn vendir tær, ger handan virusplágan um seg og leggur fót fyri okkum.

Húsligt arbeiðið er eingin fremmandur fuglur fyri ein pensjónist. Tað mátti eisini gerast alt, tá tú arbeiddi fulla tíð, og børnini vóru smá. Munurin er bara tann, at alt tekur longri tíð nú. Men ger tað nakað? spyrja tit ivaleyst. Nei, ikki petti, tí tíð er í roynd og veru tað einasta, sum ovmikið er til av um dagarnar.
Alt virksemi tekur longri tíð, og afturfyri kann tað gerast við størri nærlagni. Tú kanst t.d. seta teg í ro og mag at pilka stearinið av jólakúlunum, áðrenn tær verða goymdar til næsta ár, ístaðin fyri at hirða tær í skrell og keypa nýggjar. Hvør spard króna er vunnin króna, vita tit, og hon kann t.d. leggjast í uppsparingina til italiu- ella londontúrin. Tí einaferð sleppa vit aftur at ferðast, tað er so púra vist.

Tá tú gongur og keðir teg...ella soleiðis vaggar beint á markinum til at keða teg...tá koma øll stjørnuhugskotini: til okkurt, sum tú vilt skriva, til hatta strúkibrettið, sum skal upp á veggin at hanga, so tað bara kann leggjast niður, tá tú skalt strúka (hati at strúka) og smekkast upp aftur, tá tú ert liðug.
Ja, og til øll tey strúkifríu klæðini, tú fert at keypa tær, og hvussu møblarnir kunnu standa øðrvísi.
Her í húsinum er tað soleiðis, at serliga í stovuni verður møblerað um og ummøblerað. Alla. Tað. Somlu. Tíðina, so hini eru um at verða svøk av frúuni og øllum dampinum rundan um tey. Altso ikki dampinum frá strúkijarninum ella ketilinum, men frá gomlu sjálvari, vita tit, sum rímiligt er.  

Hví tykist tað viðhvørt, sum tíðin hvørki vil ganga, tíansheldur renna ella flúgva avstað? Hetta havi eg hugsað um, og sett nøkur hyggjuráð upp við støði í eini av grundunum, sum eg haldi kann vera til tað. Nevniliga henni, at vit ikki brúka okkara viðføddu gávur og vitborna skil fult út. Vit lata tey doyvast av mati og praktiskum og verðsligum lutum.
“Vitborin menniskju keða seg ongantíð,” segði onkur gløggur maður onkuntíð í onkrari øld og grønkál.
So her eru hyggjuráðini:

  • Tað er hvørki vandamikið ella bannað at keða seg. Ei heldur er tað nøkur skomm. Keð teg bara, so leingi sum neyðugt, so kemur okkurt perluhugskot, áðrenn tú veitst av tí.
  • Tað er ikki vandamikið at sveingjast eina løtu. 
  • Vitið og skilið slítast ikki av at verða brúkt, tvørturímóti. So gev tær góða tíð at lata tankarnar sveima frítt og búnast av og á.
  • Ongastaðni sveima tankar tínir fríari enn undir bláum hválvi, so far út og gakk tær ein túr, tá veðrið er gott.

Góða eydnu og alt tað besta í tí nýggja árinum. Nú fara Luna og eg at fáa okkum ein hart tiltrongdan abbabadúr á sofuni. Vakið okkum aftur, tá útvarpið kemur 😊  

Katrin P. Reinert